Ryś

     Ryś eurazjatycki (Lynx lynx) jest po niedźwiedziu i wilku, trzecim, co do wielkości dużym drapieżnikiem w naszej faunie. Masa ciała dorosłych osobników wynosi od 15 do 35 kg. Rysie zamieszkujące nizinną część kraju mają zazwyczaj jednolitą płową sierść, i tylko na łapach lepiej widoczne są ciemniejsze cętki. Natomiast rysie karpackie najczęściej mają mniej lub bardziej intensywnie rude futro, z wyraźnymi cętkami lub rozetkami. Występuje tu jednak duże zróżnicowanie umaszczenia.

Tryb życia
Rysie (z wyjątkiem samic wychowujących młode) prowadzą samotniczy tryb życia. Poszczególne osobniki zajmują własne areały, o dużej powierzchni. Z badań telemetrycznych realizowanych w Puszczy Białowieskiej i w Karpatach wynika, że terytoria dorosłych samców osiągają nawet 250 km2, a samic - 130 km2.

Rozród
Ruja u rysi występuje raz w roku, w marcu. Wówczas znacząco powiększają się areały samców, które starają się kopulować z jak największą liczbą samic. Kocięta rodzą się w maju i pozostają z matką przez 9-10 miesięcy. Samiec nie uczestniczy w wychowie młodych. Samotna rysica poluje niezwykle skutecznie, dostarczając kociętom odpowiednią ilość pokarmu. Zwykle ma jedno lub dwa młode, rzadziej trzy. Podrastające rysie uczą się polować obserwując matkę, a potem jej pomagając. Osiągają samodzielność zwykle przed następną rują. Niektóre młode rysie (przeważnie samice) mogą osiedlać się w pobliżu matczynego terytorum, a inne (zwykle samce) emigrują na znaczne odległości w poszukiwaniu samodzielnych terytoriów.

Pokarm
Podstawowym pokarmem tego drapieżnika są dzikie ssaki kopytne, głównie sarny (ok. 60-70% wszystkich ofiar) i jelenie (20-30%), natomiast rzadziej drobniejsze zwierzęta (zające, gryzonie, ptaki). Z populacji jeleni rysie wybierają głównie osobniki młode i o słabej kondycji (zwykle cielęta), wśród saren nie stwierdzono takiej selekcji.

Aktywność
Badania telemetryczne w Puszczy Białowieskiej wykazały, że rysie są najczęściej aktywne w nocy, przeciętnie 6 -7 godz. na dobę, a pokonywany dobowy dystans to około 7 km. Samice w okresie wychowywania młodych są aktywne dłużej od samców. Rysie, oprócz kotek z podrośniętymi młodymi i par podczas marcowania, polują samotnie. Wykorzystuąc naturalną osłonę podszytu, leżących drzew itp., podkradają się jak najbliżej do upatrzonej ofiary, aby następnie błyskawicznie ją dopaść i zabić. Po upolowaniu większej zdobyczy mogą przebywać w jej pobliżu nawet kilka dni. Po kolejnych posiłkach przykrywają nadjedzoną ofiarę śniegiem lub liśćmi, żeby opóźnić jej rozkład i utrudnić padlinożercom jej odnalezienie. Czasami ukrywają ją pod nisko zwisającymi gałęziami lub wciągają na drzewo. 

Rozmieszczenie i liczebność
Liczebność populacji rysia szacowana jest w Polsce na około 220 osobników (stan na koniec 2006 r.). Występuje on wyłącznie w rozległych kompleksach leśnych. Największą ostoją rysi w Polsce są Karpaty i Pogórze Karpackie (blisko 120 osobników) oraz puszcze: Białowieska, Knyszyńska i Augustowska (łącznie 80 rysi). Niewielka populacja (około 10-15 osobników) występuje na Mazowszu i Kujawach. Rysie te pochodzą z reintrodukcji w Kampinoskim PN. Za stałą ostoję rysia można uznać także Roztocze Wschodnie, gdzie bytuje do 10 osobników. Pojedyncze rysie stwierdzane są też w Lasach Napiwodzko-Ramuckich. Pojawienia się pojedynczych osobników notowano także na Polesiu Lubelskim oraz w Borach Tucholskich.

 

Status prawny
Ryś jest w Polsce gatunkiem chronionym od 1995 roku. Jego obecny status prawny reguluje Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (Dz.U. z 2004 r. Nr 220, poz. 2237). Zgodnie z nim, ryś jest w Polsce gatunkiem ściśle chronionym, wymagającym ochrony czynnej (z ostrzejszym reżimem ochronnym, niż wilk) (Załącznik 1, lp. 316).

Zgodnie z Ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2004 r. Nr 92, poz. 880) i w/w Rozporządzeniem, zabronione jest zabijanie rysi, ich okaleczanie, chwytanie, przetrzymywanie, niszczenie miejsc rozrodu i ostoi, a także przechowywanie oraz sprzedaż skór i innych fragmentów martwych osobników bez odpowiedniego zezwolenia. Nie respektowanie zapisów ustawy podlega karze aresztu lub grzywny. Za szkody w inwentarzu spowodowane przez rysie odpowiada Skarb Państwa.

W 2001 roku, na zamówienie Ministerstwa Środowiska, zespół Instytutu Ochrony Środowiska w Krakowie i Zakładu Badania Ssaków w Białowieży opracował Program  ochrony  rysia  (Lynx Lynx) W  Polsce (Okarma i in. 2001).

Ryś wymieniony jest w Załączniku II Dyrektywy Siedliskowej UE. Oznacza, to że jest gatunkiem wyznacznikowym dla typowania obszarów Natura 2000. Ryś chroniony jest również przez Konwencję Berneńską.

W "Polskiej czerwonej księdze zwierząt" ryś ma status NT (near threatened) - gatunek niższego ryzyka, ale bliski zagrożenia.

Zagrożenia
Ze względu na sposób życia, a szczególnie z uwagi na szczególny sposób polowania rysi wymagają one lasów o zróżnicowanej strukturze i gęstym podszycie. Lasy gospodarcze, szczególnie monokultury sosnowe o bardzo ubogim podszycie, nie stanowią dla nich dogodnego siedliska. Dlatego też zagęszczenia rysi w Puszczy Białowieskiej – gdzie zachowały się jeszcze fragmenty lasów naturalnych, są trzykrotnie większe, niż w mocno przekształconej Puszczy Augustowskiej. Zatem nawet największe kompleksy lasów gospodarczych są siedliskiem dla niewielkich populacji rysi. Aby ryś jako gatunek mógł przetrwać, musi być zachowana łączność pomiędzy tymi populacjami - rysie powinny swobodnie migrować z lasu do lasu. Dzięki radio-telemetrii stwierdzono jednak, że mogą się one przemieszczać tylko wzdłuż ciągów leśnych, rozległe tereny bezleśne są dla nich wielką barierą.

Głównym zagrożeniem dla populacji rysia w Polsce, jest uproszczenie, ujednolicenie struktury naszych lasów, oraz fragmentacja obszaru północno-wschodniej i południowej Polski, gdzie nieliczne, odpowiednie dla rysi tereny leśne rozmieszczone są wyspowo, porozdzielane terenami zurbanizowanymi i rolniczymi. Podobnie jak dla wilków, bardzo niebezpiecznymi dla rysi barierami jest: rosnące natężenie ruchu samochodowego oraz rozwój sieci autostrad i dróg szybkiego ruchu. Wszystko to utrudnia, a nawet uniemożliwia migracje zwierząt i łączność poszczególnych subpopulacji.
Warunkiem trwałości występowania rysia w Polsce jest zapewnienie ciągłości i dostępności odpowiednich dla rysia środowisk na terenie naszego kraju, poprzez odtworzenie i konsekwentną ochronę korytarzy migracyjnych, a także urozmaicenie struktury naszych lasów oraz konsekwentne zwalczanie kłusownictwa.

Stowarzyszenie dla Natury "Wilk" prowadzi działania, których celem jest m.in. lepsze poznanie ekologii rysia, oraz lepsza ochrona populacji i ostoi tego najbardziej zagrożonego w kraju dużego drapieżnika.

Rozpoznawanie tropów rysi

Odcisk rysiej łapy z miarką

Pomiar długości rysiego kroku

Rysie odchody

Odcisk prawej łapy rysia

Ryś nizinny

Ryś karpacki

Kontakt

dr hab. Sabina Pierużek-Nowak - prezes
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
+48 606 110 046

Śledź nas


© 2020 Stowarzyszenie dla Natury „Wilk”. All rights Reserved.   Powered by Indico.pl / mapa witryny